İslam’da İctihadın Mahiyeti

Önce kelime üzerinde duralım. İctihad kelimesi, gayret, takat, çaba manalarına gelen Ce-He-De kökünden ve iştial babındandır. İslami ıstılahta ; kitap, sünnet ve icmada katı olarak bulunmayan bir mesele hakkında (yani feri bir konuda) müctehid olan bir fakihin bütün gücünü harcayarak bir sonuca varmasıdır.

 Müctehid olmayan bir kimsenin, feri bir konuda bütün gücünü sarf ederek, yeni bir sonuca varması İctihad olmayacağı gibi; müctehidin de fıkhın dışında herhangi bir konuda bütün gücünü sarf etmesi İctihad sayılmaz.
Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem “ içtihadı ile hükmeden kadı isabet ederse iki ecir vardır. İçtihadı ile hükmedip hata ederse bir ecir alır ” buyurduğu bilinmektedir. Ayrıca Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem in sahabei kiramı içtihada teşvik ettiği de muteber kaynaklarda zikredilmiştir.

 İçtihadın makbul olabilmesi için, müctehide aranan bütün vasıfların tek bir kişide bulunması şarttır. Zira herhangi bir İçtihadın amele konu olması, müctehidin adıl, sadık ve muttaki olmasıyla yakından alakalıdır. Çünkü din hususunda faasıkın sözü muteber olmaz. Son yıllarda İctihad için; her ilim dalından birer kimseyi alıp heyet kurma, iddiası ortaya atılmıştır. Ancak İctihad yapılmalıdır. İddiasını ortaya atan kimseler hangi konularda içtihada ihtiyaç olduğunu bile ortaya koyamamaktadırlar.