Gözde olan, popülasyon tarafından kapılsa da, kötü olanlar da bu kapış kapışdan payını alıyor. Kurunun yanında yaş da yanarken, iyinin yanında kötü de kapılıyor. Dünya üzerinde yaşam,  bin yıllardır var. Bu geçen süreler, bütün varlıklar için birer değişim basamaklarını ifade etmekte. Gerek biyolojik evrimler, gerek ruhani değişimlerle varlıklar sürekli değişmekteler. Yaşam, sürekliliği bitmeyen birer değişim silsilesi halinde ilerliyor.  Bu silsile içerisinde bütün varlıklar elbette aynı değil. Biri birinden farklı, bazen olumlu farklar bazen ise olumsuz farklar ile bu benzersizlik kendini gösteriyor.

Yaşayan veya yaşamayan, dünya üzerinde bu zamanı geçirmek için var olan her şey farklıdır. Yaşamayan nesnelerin farklı aşikar, maddenin farkı gerek fizik gerekse biyoloji biliminin de etkisiyle çok net ve fikir birliliğine varılmış olarak ortada.

 Peki ya yaşayanların farkı ? 

Mikro organizmalar, hayvanlar, insanlar, bitkiler. Mikro organizmalar ve bitkiler hakkında bilinenlerde madde için bilinenler kadar, madde için öğrenme tekniği ile öğrenilerek edilen bilgiler gibidir. Geriye insanlar ve hayvanlar kalıyor. Bu canlılar farkı ne olabilir acaba ? Yaşamsal donanımları, biyolojik yapıları bazen fiziki hareketleri bile aynı olan bu canlıları birbirinden ayıran fark insanlıktır. Hayvan ile insan arasındaki fark ‘insanlık’

Maalesef bu farklı gözetebilmek için laboratuar deneyleri yapmak mümkün değil. Bu farka olumlu yönde sahip olunabilmesi içinse muhteşem erdemlerin eşliği gerekiyor. İnsan sıfatında dünyaya gelmiş olmak, yani bu birbirine en yakın iki canlıdan biri olmak bir diğer olamamayı önlemeye yetmiyor. Ayraçlar buna izin vermiyor.

Gereksiz polemiklerle, yetersizliklerini, cehaletlerini arka plana itmek hatadır. İnsan olmanın erdemlerinden olan öğrenme kabiliyetini bilerek es geçmek, öğrenmeye zaman ayırmamak büyük hatadır. Hele ki öğrenilecek ilk şey hoşgörü ise.

Hoşgörü, empati sahibi olmak edinilebilecek en güzel huylardır. İnsanın, insanlık ruhaniyetine girebilmesi için düşünebilir olması gerekir. Düşünebilen insanda ise empati duyguları gelişmiştir. Empati duygusundan yoksun insanlar, zor durumda olan diğer canlılara ellerinden geleni yapma da sınır tanımazlar. Zorda olan bir hastaya yardım etmek, muhtaç durumda olan yaşlılara sevgi göstermek gibi. Yani imkanları neye yetiyorsa.

Örneğin, devlet memurlarının atamalarıyla ilgili sorunları çözebilme yetisi olan kişiler, bu çalışmalarını aksattırdığı takdirde, kendilerini atama bekleyen memurların yerine koyamadıklarından, empati duygularını kullanamadıklarından insani bir nicelik de taşıyamamış olurlar. Veya bir doktor, mesleğindeki önceliklerinin sırasını iyi kavrayamamışsa, maddi değerleri öne çıkarıyorsa empati yoksunudur. Parası olmayan insanlarında bir doktorun bilgi ve deneyimlerinden yararlanma hakkı olduğunu unutmaktadır. Oysa empati yeteneğini kullanmış olsalar, atama bekleyenin kendisi de olabileceğini, hasta ve muhtaç durumda olan kişinin kendisinin de olabileceğini düşünebilir, kendini bir diğerinin yerine koyarak hareket edebilirler.

Gerek ekonomik şartlar, gerekse psikolojik yetersizlikler gibi kısıtlayıcı unsurlar bir araya geldiğinde insani vasıflarını kullanmaktan geri durmamak, insanlıktır.

Farklı nedenlere bağlayıp, bu nedenlerin arkasına sığınıp, edinilen kusurlu özellikleri ve sergilenen davranışları savunmak insanlık dışıdır.

Marmara bölgesinde yaşanan sel, insanlığın öldüğünü hatta bedenin dahi çürüdüğünü gösteriyor. Sel mağdurlarına yardım edilmesi gereken yerde, belediye görevlileri yağmaları önlemek için nöbet tutuyor. İnsanlar, başka şehirlerden akın akın yağma için geliyorlar. Bir diğer, sel bölgesinde bulduğu tabak, çanak ne varsa bir köşede satarken bir başkası ise sel bölgesine geldiği lüks arabasından inerek, çamurun içinden porselenleri çıkararak kar’a geçtiği için seviniyor. İnsanlık erdemi, kedini yerine koyarak yaşamaktır. Mağdur olan bu yağmacılar olsa idi, eşyalarının derdine düşüp gelenleri gördükçe ne hissederlerdi acaba ? Tüm bunları fark etmek gerekir, mağdur olmuş insanların üzerinden rant sağlamaya çalışmak kesinlikle insanlık dışıdır.

İnsanlık, insanı erdemlerin birer birer kaybolmasıyla ölür. Bu davranışların yeniden edinilmesiyle can bulur. İnsanlar, düşüncelerini ve bu düşünceler neticesinde sergiledikleri davranışlarını bir kere daha empati çerçevesinde gözden geçirirlerde, insanlığı öldürmemiş olurlar.