Gerek sahabe kiram, gerek müctehid imamlar bu konuda oldukça titiz davranmışlardır. Bugün de, İctihad için her ilim dalından bazı kimseleri bir araya getirip, İctihad şurası teşekkül ettirmeyi teklif edenler, nazari planda haklıdırlar. Ancak içtihada konu olacak feri meseleler, İslami bir devlette kati çözüme kavuşabilir. Kaldı ki İctihad şurasının teşekkülü için birçok sayıda müctehide ihtiyaç vardır. Ortada müctehid seviyesinde ulema mevcut değilken, İctihad şurası teklifi hayal olmaktan öteye geçmez.

Şurası muhakkaktır ki; içtihada hüküm verme noktasında kadı önde gelir. Hadlerin ikame ve hükümlerin infaz edilmediği toplumlarda, içtihada hükmetmeye kalkma ; gösteriş yapmaktan öteye, bir mana ifade etmez.

İmamı Şafi (Rah.A): “her mükellef, ya kıyasla İctihad etmek veya bir müctehide ittiba etmekle yükümlüdür. Bu iki halin dışında bir şey söylenemez” buyurmaktadır. Bazı çevreler, bir müctehide ittiba ile taklidin farklı şeyler olduğu iddiasındadırlar. Ancak bu iddiyı destekleyebilecek herhangi bir delil bulmak mümkün değildir. Zira bir müctehidi taklit, o müctehidin şeri delillerden çıkardığı hükümlerle amel etmekten ibarettir. Yoksa müctehidi hüküm koyucu noktasında görmek değildir. Esasen her mümin Allahu Teala ve Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem den başka hiçbir gücün, kati bir delile dayanmadan din hususunda hüküm vzaetme yetkisinin bulunmadığını bilir.

Bahsin devamında, Kuran-ı Kerim’de kendisine açık beyineler geldikten sonra ihtilafa düşünlerin zemmedildiği ayeti kerimeleri zikredecek, bunun haram olduğunu kaydediyor. Daha sonra feri konularda sahabe ve müctehidlerin, sırf hakkı tespit için nasıl gayet sarf ettiklerini beyan ediyor.

İslam ulaması ihtilafı ; hakkı tespit ve batılı iptal niyet ve gayretiyle iki muarızın şeri delil getirmesi olarak tarif ediyor. Nitekim ihti sünnetin müctehid imamları, delaleti ve subiti kati olan nasslarda katiyen ihtilafa düşmemişlerdir. Ancak zanni olan meselelerde yani içtihada konu olan meselelerde sırf Allahü Tela (c.c)’ nın razısı için delil bulma gayretine girmişlerdir.

Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem’in sünnetini bilmeden, selefi salihçinin sözlerini, müslümanların icmalarını ve ihtilaflarını ve Arapça lisanının inceliklerini kavramadan kıyasla İctihad yapılamaz. Selim akıl hasebi olmayan ve benzerlikleri ayırma ve seçme kabiliyeti kuvveti bulunmayan kimsenin, sözü, kıyasla içtihada getirmesi katiyen doğru değildir. Bir meselede muhalif olan kimse de dinlenir. Çünkü bu fiilde gafletin ortadan kaldırılması ve doğrunun ortaya çıkması için yerinde tespit söz konusudur.

 Bütün bunların yanında son derece güç ve takat sarf edilecek ve insaf gösterilecektir ki ; neye dayanılarak bir şeyin alındığı veya yukarıdaki şartları taşıyan kimse de İctihad yapamaz. Zira mahiyetleri kavrama kabiliyetlerine de sahip olmak gerekir. Selim akıl sahibi olmayan veya Arapça lisanının inceliklerine taksiratı bulunan kimse (nasslarda hafız daha olsa) kıyasla İctihad yapamaz zira İctihad vasıtalarında aklı ve ilmi noksandır.

İmamı Gazali; “ müctehide aranan vasıflar arasında sadık, adil ve muttaki olmayı ” da zikretmektedir. Siyasi yönetimlerden ve halktan müstağni olmayan kimsenin içtihadı ile amel edilemez. Allahu Teala’nın indirdiği hükümleri çirkin görüp, kendi heva ve hevesleriyle hüküm icad eden tağutu güçlerle cihad etmek farzı ayındır. Tağutu güçlerin velayetini kabul ederek, onlardan görev alan bir kimse, sadık ve adil olma hasletlerini yitirir. Dolayısıyla, velev ki müctehid derecesinde ilme sahip olsa bile, o kimsenin fetvası ile amel edilemez.

 
İbni Abidin ; hiçbir ilim yoktur ki sahibi ona müctehidden daha fazla muhtaç olsun. Çünkü müctehid ; dünya ve ahiretin her işiyle bir tarafından alakalıdır. Fakih insanların ciddi ve gayri ciddi tutumlarını, hilelerini bilmek mecburiyetindedir. Ayrıca insanlar arasındaki muhalefetleri, (yani ihtilaf konularını) maslahat ve mefsedetleri, mahiyetleri ile birlikte kavramalıdır. İnsanlar arasında cari olan işleri, örf ve adetleri bilmek zorundadır. Bu ise insanlar arasında mülakat, çeşitli mezheplere salik kişilerle görüşmek, onlarla müzakere ve sohbetlerde bulunmak,onlara ait risaleleri toplayıp mütalaa etmek suretiyle elde edilebilir hükmünü zikrediyor.

 1. Haber,
2. Duyu organlarının faaliyetleri,
3. Akıl yürütme metodu.

Bilimcilik akımı, İslam topraklarında şirkin ve zulmün yayılmasında büyük rol oynamıştır. Bilimin yapısını, gayesini ve şartlarını araştıran ve bilim dışındaki bütün inançları inkar eden pozitvist ideoloji; “bilim bir dindir, bundan sonra amentüleri yalnız bilim yazacaktır. Ahlaki ve edebi meseleleri bilim çözecektir.” Sloganlarıyla “vahye” karşı savaş açmıştır. Sosyal olayları ilkel toplumdan modern topluma doğru sürekli bir evrimin bulunduğunu iddia ederek. İzaha çalışan filozoflar: “bilim ilerledikçe, dinin ortadan kalkacağını”  iddia edecek derecede çıldırmışlardır. Cahil bütün eğitim sistemleri temelde bu akaide dayanır.

Müslümanlar için ; Allahu Teala’nın kitabında ve resulünün sünnetinde kati olarak yer alan her haber ilim hükmündedir. Velev ki akıl ve duyu organları bunun mahiyetini kavrayamasın….