1862 yılında İstanbul’da dünyaya gelen Fatma Aliye Hanım Tanzimat döneminin ünlü kişilerinden Ahmet Cevdet Paşa’nın kızıdır. Babasının eğitime verdiği önem sayesinde konakta özel öğretmenlerden Fransızca ve Arapça dersleri, felsefe ve tarih dersleri almıştır. Genç yaşta gönlünü Edebiyat’a kaptıran Fatma Aliye Hanım ilk yazı denemelerini Fransızca’dan Türkçe’ye çeviri yaparak vermiştir.

Yaşadığı dönemde kadınların Edebiyat ile uğraşmaları hoş görülmediği ve sıkıntı yarattığı için çevirilerini Meram takma adını kullanarak yapıyordu. İlerleyen zamanlarda ise Mütercim Meram takma ismini kullanmaya başlayan Fatma Aliye Hanım ilk çevirisini George Ohnet’in Volente adlı eserine yapmayı uygun görmüştür. Yaptığı çeviri beğenilince değişik kitaların çevirilerini yaparak takma isim ile yayınlamaya devam etmiştir.

Kendine ait ilk eseri olan Nisvân-ı İslâm Anı kitabı Türkçe’den Fransızcaya çevrilen ilk Türkçe Eser olma özelliğini de taşımaktadır.

Olayları dikkatli incelemesi, aile yapılarını inceleme duyguları Fatma Aliye Hanımı Felsefe’ye yöneltti. Babası ile Aristotales, Platon ve İbn-i Rüşt’ün felsefelerini incelemeye ve bunları tartışmaya başladı. 1904 yılında Türkiye’de yazılan ve yayınlanan ilk Felsefe Tarihi kitabını yazdı ve ikinci bölümünü tamamen İslam Felsefe’sine ayırdı.

Dönemin ilk Kadın Hakları savunucusu olarak çok dikkat çeken Fatma Aliye Hanım kadın erkek eşitliğini ve kadınların boşanma durumunda erkekler ile eşit hakları elde etmeleri için yoğun şekilde çaba harcadı. Bütün hayatını Edebiyat ve Felsefe’ye adayan Fatma Aliye 1936 yılında doğduğu şehir olan İstanbul’da hayatını kaybetti.

İmamı Şafi (Rah.A): “her mükellef, ya kıyasla İctihad etmek veya bir müctehide ittiba etmekle yükümlüdür. Bu iki halin dışında bir şey söylenemez” buyurmaktadır. Bazı çevreler, bir müctehide ittiba ile taklidin farklı şeyler olduğu iddiasındadırlar. Ancak bu iddiyı destekleyebilecek herhangi bir delil bulmak mümkün değildir. Zira bir müctehidi taklit, o müctehidin şeri delillerden çıkardığı hükümlerle amel etmekten ibarettir. Yoksa müctehidi hüküm koyucu noktasında görmek değildir. Esasen her mümin Allahu Teala ve Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem den başka hiçbir gücün, kati bir delile dayanmadan din hususunda hüküm vzaetme yetkisinin bulunmadığını bilir.

Esasen islamiyetin şartlarından bir kısmını inkar eden kimse, imandan da çıkmıştır. Keza iman esaslarından bazılarını kabul etmek suretiyle imandan çıkan kimse, islamiyetten uzaklaşmış ve kafir olmuştur. Nureddin Es-Sabuni bu konuda şunları zikrediyor ; “iman ve İslam terimleri biz ehli sünnete göre aynıdır.“  Zevahir ulemasına göre ise ayrı ayrı şeylerdir. Ehli sünnet görüşünün isbatı şöyledir ki iman aziz ve celal olan Allahu Teala(C.C)’yi ; haber verdiği emir ve yasaklarında tasdik etmekten ibarettir.

İslam ise onun uluhiyetlerine boyun eğip itaat eylemektir, bu da ancak onun emir ve nehyini benimsemekle gerçekleşebilir. O halde taşıdıkları hüküm bakımından iman, islamdan ayrılamaz ve aralarında mugayeret (birbirine zıtlık) bulunamaz. İman ile islamın birbirinden ayrı şeyler olduklarını iddia eden kimseye sorulur: “mümin olup da Müslim olmayan, yahud da Müslim olup da mümin olmayan kimsenin hükmü nedir? “ eğer biri için mevcud olup da, öteki için bulunmayan bir hüküm isbat edilebilirse ne ala, aksi takdirde sözünün yanlışlığı ortaya çıkmış olur.

İbni Haldun Toplumun bilimini tarih ile açıklamıştır. İbni Haldun Ticaret ve iş bölümü esasını anlatır eserlerinde.Bu model Adam Simthin modelini benzemektedir. İktisadi kalkınmaya imara önem vermiştir.

İbni Haldun günüzmüde de düşünceleri önem taşıyacaktır. Her zaman anılacaktır. İbni Haldun’un yaptığmız araştırmalar yaşadığı dönemde Materyalist olduğunu gösterir.

Meselenin daha iyi kavranabilmesi için, “ruhlar aleminde” gerçekleşen misak olayını dikkate almak mecburiyetindeyiz. Kuran-ı Kerim’de “ hatırla ki rabbin, adem oğullarının sulbünden zürriyetlerini çıkarıp, kendilerini nefislerine şahit tutmuş, ; “ben sizin rabbiniz değil miyim? (demişti), onlar da ; “ evet rabbimizsin, şahit olduk ” demişlerdir. (işte bu şahidlendirme kıyamet günü: ” bizim bundan haberimiz yoktu “ dememeniz içindir. Yahut : “ daha evvel atalarımız (Allaha şirk koşmuştu. Biz de onların adından gelen (atalarının izinden ayrılmayan ) bir nesiliz. Şimdi o batılı kuranların işlediği (günahlar) yüzünden bizi helak mı deceksin ? Dememeniz içindi ” hükmü beyan buyrulmuştur.

İslam uleması : ” ruhlar aleminde gerçekleşen misak olayında iki önemli unsur mevcuddur. Birincisi : Allahu Teala’nın ben sizin rabbiniz değil miyim ? Şeklindeki ikrarı, ikincisi: insanların kendi nefislerine şahit tutulup; “evet rabbimizsin, şahit olduk” şeklindeki, tasdikidir.” Bu hadisede “ icap ve kabul ” teşekkül etmiştir. Bunun tabii sonucu insanların yerine getirmesi gereken vazifeler ortaya çıkmıştır, buna emanet denir. Hükmünde ittifak etmiştir. Bu misak hadisesinden sonra insan, başta akıl olmak üzere, hürriyet, mülkiyet ve diğer nimetlere kavuşmuştur.
Hz.Adem (AS)’ den itibaren bütün peygamberler insanları, Allahu Teala’ya kulluğa davet etmişlerdir. Nitekim Kuran-ı Kerim’de ” cinleri ve insanları, bana ibadet etmeleri için yarattım. “ hükmü beyan buyrulmuştur.

 
Kuran-ı Kerimin mucize olduğu hususunda hiçbir ihtilaf yoktur. İmamı Maturidi r.a. göre Kuran-ı Kerimin icaz yönü, belağıtının kemale ulaşmasıdır. Eğer bu icaz belağat yönünden başka olsaydı, benzerini getirmek için uğraşan Arapları, başka yönleriyle de aciz bırakması icap ederdi. Gaybtan haber vermesi, tenakuzdan hali olması, ister dünyevi, ister uhrevi olsun bütün mesalihi ihtiva etmesi noktasından, diğer ilahi kitaplarla aynıdır.

 Kuranı Kerimin hem lafzı, hem manası Allahu Teala’dandır. Bu hususta hiçbir beşerin payı yoktur. Kuran-ı Kerimin bize ulaşması tevatür yoluyladır ve indirildiği gibi eksiksiz olarak muhafaza edilmiştir. Ayeti kerimelerin sureler içerisindeki yeri de tevkifidir. Bu hususta hiç kimsenin ictihad ve reyinden söz etmek mümkün değildir. Mesela harfi mukataadan elif lam mim bir ayeti kerime olduğu halde, elif lam ra bir ayet değil, ayetten cüzdür.

İmamı Şafii (rh.a) kitap ve hikmetin bir arada beyan edildiği ayeti kerimeleri zikrettikten sonra şunları kaydediyor, bu ayeti kerimelerde Allahu Teala kitap ve hikmeti zikretmektedir. Kitaptan maksad Kuran-ı Kerimdir. Kuran ilmine vakıf, itimad ettiğim alimlere göre hikmet ise Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem in sünnetidir. Zira Kuran-ı Kerim bir zikirdir. Hikmet ise ona tabi kılınmıştır. Allahu Teala kitabı ve hikmeti öğretmekle kullarına verdiği nimeti hatırlatmaktadır. Bu husus dikkate alınırsa hikmetin Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem’in sünnetinden başka bir şey olduğunu söylemek katiyen doğru değildir.

Kuranı Kerim’de, Allahu Teala’nın “ emaneti ” göklere, dağlara ve yeryüzüne teklif ettiğini, onların bu emanetin ağırlığı karşısında endişeye düştükleri, insanın ise kendi iradesi ile emaneti yüklendiği bildirilmiştir. “ emaneti ” , Allahu Teala’nın tekliflerinin tamamına verilen bir isimdir. Usulü Fıkıhta yegane hüküm koyucu olan Allahu Teala’nın ; tekliflere muhatap olan insana yüklediği “ vazifeler ” manasına kullanılır. İnsanın lehinde ve aleyhindeki haklarına sahip olabilmesine “ ehliyet ” denilmiştir.

Allahu Teala’nın teklifleri bu ehliyete dayanır. Ehliyet sahibi olan insan, emaneti yüklendiği için yeryüzünde Allahu Teala’nın halifesi makamına nail olmuştur. İşte eşrefi mahlukat yaratılmışların en şereflisi olması buna dayanır. Eğer ruhlar aleminde teşekkül eden misakı reddeder ve tağutu güçlere iman ederse, hayvanlardan daha aşağı bir seviyeye düşer. Kafirlerin necaset hükmünde olmasının sebebi budur.

 Müctehid olmayan bir kimsenin, feri bir konuda bütün gücünü sarf ederek, yeni bir sonuca varması İctihad olmayacağı gibi; müctehidin de fıkhın dışında herhangi bir konuda bütün gücünü sarf etmesi İctihad sayılmaz.
Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem “ içtihadı ile hükmeden kadı isabet ederse iki ecir vardır. İçtihadı ile hükmedip hata ederse bir ecir alır ” buyurduğu bilinmektedir. Ayrıca Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem in sahabei kiramı içtihada teşvik ettiği de muteber kaynaklarda zikredilmiştir.

 İçtihadın makbul olabilmesi için, müctehide aranan bütün vasıfların tek bir kişide bulunması şarttır. Zira herhangi bir İçtihadın amele konu olması, müctehidin adıl, sadık ve muttaki olmasıyla yakından alakalıdır. Çünkü din hususunda faasıkın sözü muteber olmaz. Son yıllarda İctihad için; her ilim dalından birer kimseyi alıp heyet kurma, iddiası ortaya atılmıştır. Ancak İctihad yapılmalıdır. İddiasını ortaya atan kimseler hangi konularda içtihada ihtiyaç olduğunu bile ortaya koyamamaktadırlar.

Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem’in sünnetini bilmeden, selefi salihçinin sözlerini, müslümanların icmalarını ve ihtilaflarını ve Arapça lisanının inceliklerini kavramadan kıyasla İctihad yapılamaz. Selim akıl hasebi olmayan ve benzerlikleri ayırma ve seçme kabiliyeti kuvveti bulunmayan kimsenin, sözü, kıyasla içtihada getirmesi katiyen doğru değildir. Bir meselede muhalif olan kimse de dinlenir. Çünkü bu fiilde gafletin ortadan kaldırılması ve doğrunun ortaya çıkması için yerinde tespit söz konusudur.

 Bütün bunların yanında son derece güç ve takat sarf edilecek ve insaf gösterilecektir ki ; neye dayanılarak bir şeyin alındığı veya yukarıdaki şartları taşıyan kimse de İctihad yapamaz. Zira mahiyetleri kavrama kabiliyetlerine de sahip olmak gerekir. Selim akıl sahibi olmayan veya Arapça lisanının inceliklerine taksiratı bulunan kimse (nasslarda hafız daha olsa) kıyasla İctihad yapamaz zira İctihad vasıtalarında aklı ve ilmi noksandır.

İmamı Gazali; “ müctehide aranan vasıflar arasında sadık, adil ve muttaki olmayı ” da zikretmektedir. Siyasi yönetimlerden ve halktan müstağni olmayan kimsenin içtihadı ile amel edilemez. Allahu Teala’nın indirdiği hükümleri çirkin görüp, kendi heva ve hevesleriyle hüküm icad eden tağutu güçlerle cihad etmek farzı ayındır. Tağutu güçlerin velayetini kabul ederek, onlardan görev alan bir kimse, sadık ve adil olma hasletlerini yitirir. Dolayısıyla, velev ki müctehid derecesinde ilme sahip olsa bile, o kimsenin fetvası ile amel edilemez.

 
İbni Abidin ; hiçbir ilim yoktur ki sahibi ona müctehidden daha fazla muhtaç olsun. Çünkü müctehid ; dünya ve ahiretin her işiyle bir tarafından alakalıdır. Fakih insanların ciddi ve gayri ciddi tutumlarını, hilelerini bilmek mecburiyetindedir. Ayrıca insanlar arasındaki muhalefetleri, (yani ihtilaf konularını) maslahat ve mefsedetleri, mahiyetleri ile birlikte kavramalıdır. İnsanlar arasında cari olan işleri, örf ve adetleri bilmek zorundadır. Bu ise insanlar arasında mülakat, çeşitli mezheplere salik kişilerle görüşmek, onlarla müzakere ve sohbetlerde bulunmak,onlara ait risaleleri toplayıp mütalaa etmek suretiyle elde edilebilir hükmünü zikrediyor.

Kuran-ı Kerimde ” kim kendisine doğru yol besbelli olduktan sonra peygambere muhalefet eder, müminlerin yolundan başkasına uyup giderse, onu (o kimseyi) döndüğü o yolda bırakırız. (fakat ahirette) kendisini cehenneme koyarız. O ne kötü bir yerdir.” buyrulmaktadır. Şimdi bu ayeti kerime ile ilgili olarak, İslam ulemasının beyanlarını zikredelim, İmamı Kurtubi ; müminlerin yolundan ayrılmaktan maksat, müctehid imamların icmalarını inkar etmektir. Bu ayeti kerimede icmai ümmetten ayrılanları tehdit vardır. buyuruyor. İmam Ebu Bekir El Cessas ; bu ayeti kerimede mümünlerin yolundan ayrılanlar cehennem azabı ile tehdit olunmuşlardır. Bundan kasıd, icma inkar edenlerdir, hükmünü zikderiyor. Tefsiri Hazinde “ peygambere muhalefet etmek ve müminlerin yolundan ayrılmak haramdır. Durum böyle olunca müminlerin yoluna uymak vaciptir “ denilmektedir. 

İcmanın teşekkül edebilmesi için şeri bir konu şarttır. Müctehid imamlar; kuran ve sünnette yer alan bir hüküm üzerinde kati olarak ittifak ederlerse icma teşekkül eder. İcmanın kati delil olması da buna dayanır.

Rasulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem  buyurdu ki “bakire kız, kendi içinde müşavere yapar. Eğer sükut ederse razı olmuş demektir” esasen sukut etmesinde, “razı olma” hususu açıktır. Evlenme arzusunun olduğunu beyan etmekten ve açığa vurmaktan utanır. Ancak razı değilse red etmekten asla utanmaz. Gülmek ise, rıza hususunda sükut etmekten daha üstündür. Ağladığı zaman ise durum böyle değildir. Çünkü ağlamak ; ” o işe kızdığını ve razı olmadığının delilidir “ hükmünü beyan ediyor.

Peki kadın dul ise durum nedir ? Rasulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem : “ dul kadın kendisiyle istişare edilmedikçe, nikah edilemez ” hadisi şerifini esas alan Hanefi uleması “ dul kadının, nikah hususunda konuşması ayıp sayılmaz. Şu halde dul kadının (istiyorum veya istemiyorum şeklinde ) konuşmasına bir engel yoktur ” hükmünde ittifak etmiştir. Sonuç olarak kadın hürdür ve tekliflere muhataptır. Kendi rızasının dışında katiyen evlendirilemez. Eğer kendi rızasının dışında evlendirilirse, “ kadıya ” müracaat ederek, nikah akdini feshettirebilir.

İslam dini, nikahta karşılıklı rızayı esas aldığı gibi, şeri hududları aşmamak kayıt ve şartı ile, evlenecek kimselerin birbirlerine görmelerini de esas almıştır. Nitekim molla hüsrev: “ bir kimse, bir kadını nikahlamak isterse, her ne kadar o zaman şehvet duymaktan korksa da, o kadına bakması caiz olur. Çünkü Rasulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem  Hz.Mugire (R.A) ye şu tavsiyede bulunduğu rivayet edilmiştir. “ sen bir kadınla evlenmek istediğin zaman, o kadını mutlaka gör.. çünkü görmek ikinizin kaynaşmasına daha uygundur. ”

İmamı Şafi (R.A) “ şu iki mahiyet bulunmadığı süre içerisinde bütün kadınların cinsel organı haramdır. Bu iki mahiyetten birincisi, nikah, diğeri de cariye olarak mülkiyete geçen kadınla temas etmek. Esasen Allahu Teala’ nın mübah kıldığı iki yol ve mahiyet budur. Mutlaka aralarında şeri bir bağ (nikah veya teserri akdi) zorunludur. ” buyurmuştur.

Not:  Cariye konusunu diğer kaynak kitaplara bakılması uygun olur. Çünkü bunu bilinenden çok daha ayrıntılı bir konudur.

 1. Haber,
2. Duyu organlarının faaliyetleri,
3. Akıl yürütme metodu.

Bilimcilik akımı, İslam topraklarında şirkin ve zulmün yayılmasında büyük rol oynamıştır. Bilimin yapısını, gayesini ve şartlarını araştıran ve bilim dışındaki bütün inançları inkar eden pozitvist ideoloji; “bilim bir dindir, bundan sonra amentüleri yalnız bilim yazacaktır. Ahlaki ve edebi meseleleri bilim çözecektir.” Sloganlarıyla “vahye” karşı savaş açmıştır. Sosyal olayları ilkel toplumdan modern topluma doğru sürekli bir evrimin bulunduğunu iddia ederek. İzaha çalışan filozoflar: “bilim ilerledikçe, dinin ortadan kalkacağını”  iddia edecek derecede çıldırmışlardır. Cahil bütün eğitim sistemleri temelde bu akaide dayanır.

Müslümanlar için ; Allahu Teala’nın kitabında ve resulünün sünnetinde kati olarak yer alan her haber ilim hükmündedir. Velev ki akıl ve duyu organları bunun mahiyetini kavrayamasın….