Bahsin devamında, Kuran-ı Kerim’de kendisine açık beyineler geldikten sonra ihtilafa düşünlerin zemmedildiği ayeti kerimeleri zikredecek, bunun haram olduğunu kaydediyor. Daha sonra feri konularda sahabe ve müctehidlerin, sırf hakkı tespit için nasıl gayet sarf ettiklerini beyan ediyor.

İslam ulaması ihtilafı ; hakkı tespit ve batılı iptal niyet ve gayretiyle iki muarızın şeri delil getirmesi olarak tarif ediyor. Nitekim ihti sünnetin müctehid imamları, delaleti ve subiti kati olan nasslarda katiyen ihtilafa düşmemişlerdir. Ancak zanni olan meselelerde yani içtihada konu olan meselelerde sırf Allahü Tela (c.c)’ nın razısı için delil bulma gayretine girmişlerdir.

Cahiliye döneminde Araplar din kelimesini örf ve adet manasına kullanıyorlardı. Her kabilenin örf ve adetlerini çok iyi bilen bir tağutu vardı ve kabile ferdleri ihtilaf halinde bu tağutun huzurunda muhakeme oluyorlardı. Ayrıca kırk yaşını doldurmuş ve belli vasıflara haiz olan kimseler Darun Nedvede toplanarak, bütün Arap kabilelerini bağlayıcı kanunlar çıkarıyorlardı. Dolayısıyla Darun Nedve bir şehir parlamentosu mahiyetini taşıyordu.

Kuranı Kerim’de din kelimesi değişik manalarda kullanılmıştır. Fatiha süresinin üçüncü ayeti kerimesinde geçen yevmindin (din günü) terkibindeki din kelimesi, muhasebe, ceza ve hesap manasınadır. En Nur süresinin ikinci ayeti kerimesinde geçen fidinillahi terkibinde ise, Allahu Teala (c.c)’nın hudutları ve hükmü manasına kullanılmıştır. Yine fitneden eser kalmayıncaya, din de yalnız Allahın oluncaya kadar onlarla savaşın. Vazgeçerlerse artık zalimlerden başkasına hiçbir husumet yoktur. (El Bakara Süresi: 193) ayeti kerimesinde din kelimesi, hüküm koyma ve şerait manalarına gelmektedir. Müfessirler bu ayeti kerimede geçen fitneden kasdın küfür olduğu hususunda ittifak etmişlerdir. Dolayısıyla yeryüzünde küfürden eser kalmayıncaya ve yalnız Allahu Teala (c.c)’nın indirdiği hükümlerle hükmedilinceye kadar cihad etmek emrolunmuştur.

Meselenin daha iyi kavranabilmesi için, “ruhlar aleminde” gerçekleşen misak olayını dikkate almak mecburiyetindeyiz. Kuran-ı Kerim’de “ hatırla ki rabbin, adem oğullarının sulbünden zürriyetlerini çıkarıp, kendilerini nefislerine şahit tutmuş, ; “ben sizin rabbiniz değil miyim? (demişti), onlar da ; “ evet rabbimizsin, şahit olduk ” demişlerdir. (işte bu şahidlendirme kıyamet günü: ” bizim bundan haberimiz yoktu “ dememeniz içindir. Yahut : “ daha evvel atalarımız (Allaha şirk koşmuştu. Biz de onların adından gelen (atalarının izinden ayrılmayan ) bir nesiliz. Şimdi o batılı kuranların işlediği (günahlar) yüzünden bizi helak mı deceksin ? Dememeniz içindi ” hükmü beyan buyrulmuştur.

İslam uleması : ” ruhlar aleminde gerçekleşen misak olayında iki önemli unsur mevcuddur. Birincisi : Allahu Teala’nın ben sizin rabbiniz değil miyim ? Şeklindeki ikrarı, ikincisi: insanların kendi nefislerine şahit tutulup; “evet rabbimizsin, şahit olduk” şeklindeki, tasdikidir.” Bu hadisede “ icap ve kabul ” teşekkül etmiştir. Bunun tabii sonucu insanların yerine getirmesi gereken vazifeler ortaya çıkmıştır, buna emanet denir. Hükmünde ittifak etmiştir. Bu misak hadisesinden sonra insan, başta akıl olmak üzere, hürriyet, mülkiyet ve diğer nimetlere kavuşmuştur.
Hz.Adem (AS)’ den itibaren bütün peygamberler insanları, Allahu Teala’ya kulluğa davet etmişlerdir. Nitekim Kuran-ı Kerim’de ” cinleri ve insanları, bana ibadet etmeleri için yarattım. “ hükmü beyan buyrulmuştur.

Mesela Kuran-ı Kerim‘de zekat farz kılınmıştır. Ancak hangi maldan, hangi süre içerisinde ve ne miktarda verileceği zikredilmemiştir. Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem zekâtla ilgili bütün hükümleri izah etmiştir. Yine hacca ibadeti kuranı kerimde mücmel bir ayeti kerime ile farz kılınmıştır. Bu ibadetin bütün farları, vacipleri ve nasıl ede edileceği Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem tarafından tebliğ olunmuştur. Yine Cuma namazı Kuran-ı Kerim’de mücmel bir ayeti kerime ile farz kılınmış ; hangi şartlarda ve ne şekilde eda edileceğini Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem öğretmiştir.

Misalleri daha da çoğaltmak mümkündür. Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem döneminde bir gurup kimse; biz Allah’ın kitabından başka delil tanımayız iddiasını sarılmıştır. Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem ” içinizden hiç birinin koltuğuna (sedirine, kanepesine ) yaslanmış bir vaziyette iken, kendisine benim emir ve nehiylerimden biri ulaştırıldığında başkasını bilmem, biz Allahu Teala nın kitabında gördüğümüze uyarız dediğini sakın görmeyeyim. “ emrini vermiştir. Bu emir, Allahu Teala’nın kitabını kabul etmekle beraber, Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem’in sünnetini reddedenleri ilzam etmektedir. Esasen Allahu Tealan’ın ” bir de peygamber size ne verdiyse (her ne emir verirse) onu tutun, nehyettiğinden de sakının “ emrini verdiği malumdur. İbni Huzeyme (rh.a). din hususunda Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem’e itaat etmenin farz olduğunu, şahsi reyle karşı çıkmanın haramlığını El Ahzab Süresinin 36.ayeti kerimesini zikrederek beyan ediyor.

 
Kuran-ı Kerimin mucize olduğu hususunda hiçbir ihtilaf yoktur. İmamı Maturidi r.a. göre Kuran-ı Kerimin icaz yönü, belağıtının kemale ulaşmasıdır. Eğer bu icaz belağat yönünden başka olsaydı, benzerini getirmek için uğraşan Arapları, başka yönleriyle de aciz bırakması icap ederdi. Gaybtan haber vermesi, tenakuzdan hali olması, ister dünyevi, ister uhrevi olsun bütün mesalihi ihtiva etmesi noktasından, diğer ilahi kitaplarla aynıdır.

 Kuranı Kerimin hem lafzı, hem manası Allahu Teala’dandır. Bu hususta hiçbir beşerin payı yoktur. Kuran-ı Kerimin bize ulaşması tevatür yoluyladır ve indirildiği gibi eksiksiz olarak muhafaza edilmiştir. Ayeti kerimelerin sureler içerisindeki yeri de tevkifidir. Bu hususta hiç kimsenin ictihad ve reyinden söz etmek mümkün değildir. Mesela harfi mukataadan elif lam mim bir ayeti kerime olduğu halde, elif lam ra bir ayet değil, ayetten cüzdür.

Kuranı Kerim’de, Allahu Teala’nın “ emaneti ” göklere, dağlara ve yeryüzüne teklif ettiğini, onların bu emanetin ağırlığı karşısında endişeye düştükleri, insanın ise kendi iradesi ile emaneti yüklendiği bildirilmiştir. “ emaneti ” , Allahu Teala’nın tekliflerinin tamamına verilen bir isimdir. Usulü Fıkıhta yegane hüküm koyucu olan Allahu Teala’nın ; tekliflere muhatap olan insana yüklediği “ vazifeler ” manasına kullanılır. İnsanın lehinde ve aleyhindeki haklarına sahip olabilmesine “ ehliyet ” denilmiştir.

Allahu Teala’nın teklifleri bu ehliyete dayanır. Ehliyet sahibi olan insan, emaneti yüklendiği için yeryüzünde Allahu Teala’nın halifesi makamına nail olmuştur. İşte eşrefi mahlukat yaratılmışların en şereflisi olması buna dayanır. Eğer ruhlar aleminde teşekkül eden misakı reddeder ve tağutu güçlere iman ederse, hayvanlardan daha aşağı bir seviyeye düşer. Kafirlerin necaset hükmünde olmasının sebebi budur.

Kuran-ı Kerimde ” kim kendisine doğru yol besbelli olduktan sonra peygambere muhalefet eder, müminlerin yolundan başkasına uyup giderse, onu (o kimseyi) döndüğü o yolda bırakırız. (fakat ahirette) kendisini cehenneme koyarız. O ne kötü bir yerdir.” buyrulmaktadır. Şimdi bu ayeti kerime ile ilgili olarak, İslam ulemasının beyanlarını zikredelim, İmamı Kurtubi ; müminlerin yolundan ayrılmaktan maksat, müctehid imamların icmalarını inkar etmektir. Bu ayeti kerimede icmai ümmetten ayrılanları tehdit vardır. buyuruyor. İmam Ebu Bekir El Cessas ; bu ayeti kerimede mümünlerin yolundan ayrılanlar cehennem azabı ile tehdit olunmuşlardır. Bundan kasıd, icma inkar edenlerdir, hükmünü zikderiyor. Tefsiri Hazinde “ peygambere muhalefet etmek ve müminlerin yolundan ayrılmak haramdır. Durum böyle olunca müminlerin yoluna uymak vaciptir “ denilmektedir. 

İcmanın teşekkül edebilmesi için şeri bir konu şarttır. Müctehid imamlar; kuran ve sünnette yer alan bir hüküm üzerinde kati olarak ittifak ederlerse icma teşekkül eder. İcmanın kati delil olması da buna dayanır.

                             Dolayısıyle hiç kimsenin ; Allahu Teala nın hükümlerine mukabil olmak ve onların yerine geçmek üzere hüküm icad etmesi caiz olmadığı gibi, küfür ahkamına tabi olması da caiz değildir. Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellemin “nefsin yedi kudretinde olan Allahu Teala’ya yemin olsun ki, arzusunu İslama tabi kılmayan kimse iman etmiş olmaz” buyurduğu bilinmektedir. Allahu Teala mülkünde küfür ahkamı ile hükmetme hakkı hiç kimseye tanımamıştır. Molla Hüsrev; siyarel esnasta kaydedildiğine göre ; bir kimse başkasına küfür (ahkamı ) ile emretmek için azmeylese, sırf bu azmi sebebiyle kafir olur. Şayet bu kimse kelime küfrü konuşsa ve bir cemaat de o konuşanın sözünü kabul eylese, o cemaatin hepsi kafir olur. Hükmünü zikretmektedir.
Hanefi Fukahası; “yeryüzünde yaşıyan bir kimsenin canının ve malının masum olması için;  ya iman etmiş olması veya (zimmet akdi ile) ahide sahip olması gerekir. İslama karşı savaşan harbilerin (saldırgan kafirlerin) canları ve malları masum değildir. Hükmünde ittifak etmişlerdir. Bu ittifak şu ayeti kerimeye dayanmaktadır.
“kendilerine kitap verilenlerden ne Allah’a, ne Ahiret gününe inanmayan, Allahın ve Resulünün haram ettiği şeyleri haram tanımayan, İslam dinini din olarak kabul etmeyen kimselerle; zelil ve hakir olup kendi elleriyle cizye verecekleri zamana kadar, savaş edin.”

          Hükmü beyan buyrulmuştur. Bu ayeti kerimede hem inanç hürriyetinin bulunduğu, hem de iman ve küfrün apaçık (hiç şüpheye yer bırakmayacak) meydana çıktığı beyan edilmiştir. Yine bir başka ayeti kerimede “eğer rabbin dileseydi yeryüzündeki kimselerin (insanların) hepsi iman ederlerdi. Böyle iken sen hepsi mümin olsunlar diye insanları zorlayıp duracak mısın?” buyrulmuştur. Başta Farüddüni Razi olmak üzere müfessirler: “ilahi iradenin aksine herhangi bir hal meydana gelmeyeceği için, bu ayeti kerimede zamir “tukrihu” fiili üzerine takdim olunmuş ve efente tükrihun nase şeklined varid olmuştur. Rasulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem’in kavminin iman etmesi hususunda haris olduğundan, bu kuvvetli arzuyu izale için nazil buyrulduğunu kaydetmişlerdir. Ayrıca “de ki; o (kuran) rabbinizden (gelen bir ) haktır. Artık dileyen iman etsin, dileyen (inkar ederek) kafir olsun” ayeti kerimesi, meseleyi kavramamızı kolaylaştırmaktadır. Şurası muhakkaktır ki, Allahu Teala insanların küfrüne razı değildir. Ancak cüzi irade neticesinde insan imanı veya küfrü seçme durumundadır. Sonuç olarak; dünyada hem Allahu Teala’ya iman eden müminler hem de tağuta kulak eden kafirler bulunacaktır. Bu noktada şu suale cevap bulmak durumdayız; “yeryüzünde Allahu Teala nın indirdiği hükümlerle mi, yoksa insanların heva ve heveslerinen kaynaklanan kanunlarla mı hükmedilecektir.“ İşte Hz.Adem A.S.dan itibaren devam eden Tevhit mücadelesi bu sualin içerisinde gizlidir.