Toplumlarda Kadının Rolü ve Gelişimi

Bütün toplumlarda , cinsel bir rol bölüşümü vardır , ama toplumsal bir grup olarak kadınlar uzun süre inceleme konusu olarak görmezden gelinmiştir. Çok genel olarak fizyolojilerinden ileri geliyormuş, dolayısıyla da dağalmış gibi gösterilen niteliksiz işlere mahkum edilen kadınlar , cinsiyet eşitliğinin hukuksal veya anayasal olarak tanındığı toplumlarda bile hala ayrımcılıkla karşılaşmaktadır.

Etnolojik Yaklaşım

Tıpkı sosyoloji gibi etnoloji de (ama diğerlerinin tersine , daha başından itibaren) kadınları ele alarak her toplumda yerine getirdikleri sayısız görevi betimlemeye özen göstermiştir. Bununla birlikte kadınlar , toplumsal ilşkilerin analizinde uzun süre gözardı eldilmişler ve çeşitli kurumlarda tümüyle yok sayılmışlardır.

Bu bakımdan , kadınların görünmez kılınmasından söz edilebilir ; bu olgu  , toplumun bütününü , kabul edilen biricik toplumsal aktörler olan erkeklerle özdeşleştirmesine yol açmıştır. Önceki araştırmalara egemen olan erkek merkezli önyargının eleştirel analizinin ardından , kadınlar ve cinsiyetler arası toplumsal ilişkiler üzerine incelemelerin olağanüstü bir gelişme göstermesine yol açan olgu , 1960′larda ABD’de , 1970′lerde  Batı Avrupa’da  kadın kareketlerinde yaşanan yenilenme olmuştur. Bu hareketler içinde iki düşünce akımı ayırt  edelebilir. Bunlardan birincisi , kadınlar üzerine araştırmalara girişen Women’s Studies hareketidir ; kadınlar görünür kılınmış ve toplumsal aktörler olarak itibarları iade edilmiştir. Bu akımın sayısız türevlerinden biri kadınlara , biyolojik özelliklerine bağlı bir özgürlük verilir. İkinci akım , her biri toplumsal bir grup veya bir cinsiyet sınıfı olarak görünen iki cinsiyet arasında var olan toplumsal ilişkileri çözümlemeyi iş edinir. Bu düşünce akımından doğan konuların ve kavramların çoğu , bunları kendi özel araçlarıyla ele alan çeşitli insan bilimleri dallarını ilgilendirir. Böylece 1980′lerde , düşünceyi biyolojik kabullerin dışında sürdürme imkanı veren toplumsal cinsiyet veya tür kavramı oluşmuştur. Bu iki düşünce akımı , bilgi alanında , özellikle de cinselliğin toplumsallaşması  ve üretken emek konularında , birbirlerine büyük ilerlemeler yapma imkanını vermişlerdir.

Toplumsal Cinsiyet Gruplarının Oluşması

Etnoloji, güçlü bir biçimde farklılaşmış toplumsal cinsiyet grupları oluşturmak için kullanılan araçların bir toplumdan diğerine nasıl önemli ölçüde değiştiğini gösterir ;  bunlardan , sembolik veya ideolojik olanlardn bazıları soyuttur ; diğerleri, özelliklede giysiler , süsler besiye çekme yoluyla şişmanlatma gibi bedende gerçekleştirilen bazı dönüşümler ise tam tersine somut ve maddidir. Dövmeler ve deriyi çizerek oluşturulan izler gibi damgalamalar her iki cinsiyeti de ilgilendirebilir, ama bunların , beden morfolojisini dönüştürülmesiyle sonuçlanan müdahalelerde oluşanları ve cinsel sakatlamalar veya boynu uzatmak  ( zürafa kadınlar ) için boyun omurlarının eklem yerlerinden çıkarılması gibi bedenin bütünlüğüne zarar verenleri , çoğu durumda kadınlara uygulanmaktadır. Toplumsal kadın grubuna aidiyeti tanımlayan diğer yaklaşımlar , bazı anatomik ayrıntıları öne çıkarır ( mesela evlenene kadar korunması gereken kızlık zarı ) veya birçok toplumda özel bir muameleye konu olan ve kir olarak kabul edilen adet görme gibi fizyolojik olayları vurgular.

Buradan hareketle bazı  toplumlarda , kadınların sözde alt cinsten olmalarını ve doğalarının uğursuzluğunu adet görmeleriyle açıklayan kuramlar geliştirilmiştir ; bazı toplumlar ise , zamanında yapılan müdahalelerle  ( mesela  ilk adet görme sırasında ) veya kısmi yasaklarla yetinirler. Cinsiyetlerin farklı eğitimden gerçirilmesi bu çeşitli müdahaleleri tamamlar. Kız ve erkek çocuklar çok erken yaşta , kendilerine verilmiş roller konusunda  sıkı bir eğitime tabi tutulurlar. Kadınlara yönelik bu ayrıma yaklaşımların çoğu, başta dini ve siyasi olmak üzere sayısız etkinlikten dışlanmalarına ve asıl görevleri olan türün devamı ve çocuk eğitimi konularında yardımcı görevlere ayrılmalarına katkıda bulunur ; kadınlar, sayılan bu işlere ek olarak , geleneksel toplumlarda başta tarım olmak üzere üretken etkinliklere çoğunlukla yoğun bir biçimde katılırlar.

Kadınların Sömürülmesi

Pek çok etnolog kadınların iki bakımdan sömürüldüklerini göstermiştir : işlerinde ve üreme yeteneklerinde. Hemen hemen bütün toplumlarda , ev işlerinin tamamı , sık sık üretime de katılan kadınların sırtına yüklenmiştir. Cinsel iş bölümü genellikle , doğal olduğu düşünülen , anne olmaya bağlı görevlerin kadınların hareketliliğini sınırladığı olgusuyla haklı gösterilir. Oysa pek çok örnek , özellikle de , kadınların erkeklerle birlikte yer değiştirdikleri göçebe toplum örnekleri , kadınların doğurma işlevini hareketliliklerini azalmasına yol açmadığını göstermektedir.

 Öyleyse toplumsal örgütlenmenin temelinde yer alan ve üremenin yarattığı ayak bağlarından kaynaklanmayan cinsel iş bölümü , kadınlara dayatmak bir toplumsal denetim mekanizması olarak kabul edilmelidir. Bu denetim amacı , kadınların doğurganlığına erkeklerin egemen olma çabasıyla ilintili gibi görünmektedir; çünkü biyolojik üremenin  örgütlenmesi büyük bir toplumsal kaygıdır. Böylece, demografik büyümeye yatkın toplumlarda , toplumsal hedeflere ulaşmasını sağlayan karmaşık bir usuller bütününden oluşan  ” üreme sistemleri ” ortaya çıkmıştır.

Böylece kadınların sırtına pek çok görev yüklenmiştir. Oysa , etkinliklerinin ve kendilerine aftedilen statünün dengesizleşmesi nedeniyle, bu görevler karşılığında pek az ödüllendirilmektedirler. BM istatistikleri insanlığın çalışma saatlerinin üçte ikisinin , dünyadaki toplam gelirin ancak onda birini alan ve maddi varlıkların yüzde birinden azına sahip olan kadınlar tarafından sağlandığına işaret etmektedir. Öte yandan kadınlar toplumların büyük çoğunluğunda kocaya ve onun soyuna ait çocuklarından yoksun bırakılmaktadır ;  Boşanma durumunda , çocuk memeden kesilir kesilmez babaya verilmektedir. Böylece kadınlar belli bir özerkliğe sahip olsalar ve kendi alanlarıda bir rol oynasalar bile , geleneksel toplumlarda üretime ve üremeye sayalı bir statüye ulaşamamaktadırlar.